در روز زمین پاک، بیش از آن‌که از آلودگی بگوییم، باید از «پیوندی فراموش‌شده» سخن بگوییم؛ پیوند آب و انرژی. سرزمینی که دشت‌هایش فرو می‌نشیند و سدهایش به سکوت می‌رسند، تنها با کمبود بارش مواجه نیست، بلکه با الگوی مصرفی روبه‌روست که آب را جدا از برق و انرژی را جدا از حیات می‌بیند. ۲۲ آوریل، فرصتی است برای بازاندیشی در این گسست خطرناک؛ روزی برای یادآوری این حقیقت که هر قطره آب، حامل انرژی است و هر کیلووات ساعت برق، ردپایی بر منابع آب کشور دارد. زمین پاک، از اصلاح همین نگاه آغاز می‌شود. در ادامه بیانیه خانه محیط‌زیست هم‌افزایی انرژی و آب به مناسبت روز زمین پاک را بخوانیم.

دشتِ فرسوده، سدهای خاموش؛ قصه غم‌انگیزِ بی‌آبی در سایه پرمصرفی

امروز روزی برای درنگ بر خاکی است که بر آن پا می‌نهیم و آبی که در رگ‌هایش جاری است. روز زمین پاک، فراتر از یک مناسبت تقویمی، فرصتی برای بازاندیشی در شیوه زیستنمان بر این سیاره بخشنده است؛ سیارهای که امروز بیش از هر زمان دیگر، زخمخوارِ گسست میان آب و انرژی است.

در خانه محیط‌زیست «هم‌افزایی انرژی و آب»، ما باور داریم که بحران‌های زیست‌محیطی امروز ایران، چه فرونشست دشت‌های تشنه و چه آلودگی هوای کلان‌شهرها، ریشه در یک غفلت دارد: جدا دیدن آب از برق و انرژی از حیات.

شعار روز جهانی زمین پاک در سال ۲۰۲۶ بر «قدرت همکاری برای احیای طبیعت» تأکید دارد. برای ما در ایران، این همکاری درست از نقطه پیوند آب و انرژی آغاز می‌شود:

• آیا میدانیم که هر لیتر آب شربی که بیهوده از شیر باز می‌گذرد، معادل سوزاندن سوخت فسیلی و انتشار گازهای گلخانه‌ای در نیروگاه‌هاست؟
• آیا میدانیم که مصرف بی‌رویه برق، چگونه آب پشت سدهای کشور را تبخیر می‌کند؟

زمین ما امروز از دو سو در فشار است:

۱. انرژی ناپاک: که آسمان شهرها را به گنبدی خاکستری بدل کرده و سلامت میلیون‌ها شهروند را نشانه رفته است.

۲. آب پنهان‌کار: که در پشت ویترین مصرف برق خانگی و صنعتی، بی‌صدا از دست می‌رود و شکاف‌های زمین را عمیق‌تر می‌کند.

ما اعضای این خانه، ضمن ادای احترام به‌تمامی کنشگران و شهروندانی که در پاکسازی نمادین طبیعت می‌کوشند، تأکید می‌کنیم که زمین پاک، با تغییر سبک مصرف در خانه‌ها و صنایع آغاز می‌شود.

از عموم شهروندان فهیم می‌خواهیم در سال پیش رو به این پیمان سبز بپیوندند:

• صرفه‌جویی در مصرف آب را معادل تولید انرژی پاک بدانید. هر قطره آب، حامل انرژی است.
• در ساعات اوج مصرف (پیک‌بار)، از لوازم برقی پرمصرف استفاده نکنید تا نیروگاه‌ها مجبور به استفاده از سوخت مایع آلاینده نشوند.
• گزارش نشت آب در معابر و انشعابات غیرمجاز برق را وظیفه ملی خود بدانید.

از مسئولان و سیاست‌گذاران می‌خواهیم:

• به‌جای تمرکز صرف بر ساخت سدهای جدید یا نیروگاه‌های تشنه آب، به توسعه نیروگاه‌های خورشیدی بر بام خانه‌ها و بستر کانال‌های آب بپردازند.
• تعرفهگذاری آب و برق را به‌گونه‌ای اصلاح کنند که هم‌افزایی در مصرفِ بهینه پاداش بگیرد، نه اسراف.

این زمین، میراث مشترک ما و امانت نسل‌های فرداست. بگذاریم در این روز، عهد ببندیم که نه آب را بی‌حساب بریزیم و نه برق را بیهوده بسوزانیم. هر لامپ اضافی که خاموش شود، نفسی تازه برای زمین است.

خانه محیط‌زیست هم‌افزایی انرژی و آب

یاور زمین باشیم، نه بارِ آن.