نخستین نشست تخصصی «ارتقای تابآوری زنجیره تأمین انرژی و آب استان خراسان رضوی» با حضور نمایندگان مجموعههای مختلف حوزه آب، برق، گاز و سوخت برگزار شد و حاضران در آن بر ضرورت عبور از مدیریت جزیرهای زیرساختها و حرکت به سمت شناسایی وابستگیهای متقابل، طراحی سناریوهای مشترک و تقویت تداوم کارکرد خدمات حیاتی تأکید کردند.
این نشست با حضور نمایندگانی از شرکت گاز استان خراسان رضوی، شرکت آب و فاضلاب مشهد، شرکت بهرهبرداری نفت و گاز شرق، شرکت توزیع نیروی برق استان خراسان رضوی، شرکت مدیریت تولید برق شریعتی، شرکت آب منطقهای خراسان رضوی، شرکت آب و فاضلاب خراسان رضوی، کانون بازنشستگان توزیع برق مشهد، منطقه چهار عملیات انتقال گاز، ادارهکل استاندارد خراسان رضوی، شرکت پالایش گاز شهید هاشمینژاد و شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی منطقه خراسان رضوی در خانه همافزایی انرژی و آب استان برگزار شد.
در این نشست تأکید شد که تابآوری زیرساختها را نمیتوان صرفاً در سطح عملکرد مستقل هر دستگاه ارزیابی کرد، زیرا زنجیرههای آب، برق، گاز و سوخت به یکدیگر وابستگی متقابل دارند و بروز اختلال در هر یک از این بخشها میتواند عملکرد سایر حلقههای زنجیره را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
ضرورت عبور از نگاه جزیرهای به تابآوری زیرساختها
یکی از محورهای اصلی نشست، بررسی وابستگی متقابل میان زیرساختهای حیاتی و ضرورت عبور از رویکردهای جزیرهای در مدیریت بحران بود. در این چارچوب، وابستگی تولید و انتقال گاز به آب، برق، نیروی انسانی و سایر زیرساختها، نیاز نیروگاهها به گاز و سوخت پشتیبان و وابستگی استمرار خدمات آبرسانی به برق مورد توجه قرار گرفت.
همچنین تأکید شد که عملکرد مناسب یک حلقه از زنجیره بهتنهایی برای استمرار کارکرد کل زنجیره کافی نیست و اختلال در بخشهای بالادستی یا پاییندستی میتواند به سایر بخشها سرایت کند. بر این اساس، ارزیابی تابآوری باید از سطح سازمانها فراتر رفته و کل زنجیره تأمین انرژی و آب و ارتباط میان اجزای آن را دربرگیرد.
طراحی سناریوهای مشترک برای شرایط اضطراری
موضوع طراحی سناریوهای مشترک میان دستگاهها از دیگر محورهای مهم نشست بود. در این بخش، بر ضرورت شناسایی فرآیندها، خدمات و تولیدات وابسته به بخشهای بالادستی و پاییندستی و مشخص شدن نقش هر مجموعه در شرایط مختلف تأکید شد. همچنین پیشنهاد شد سناریوهای بحران در سه وضعیت خوشبینانه، محتمل و بدبینانه تدوین شود تا وظایف و ظرفیتهای دستگاهها در هر وضعیت مشخص باشد.
اجرای مانورهای مشترک و دورمیزی نیز بهعنوان یکی از ابزارهای بررسی میزان آمادگی دستگاهها، شناسایی کاستیها و تعیین اقدامات اصلاحی مورد توجه قرار گرفت. از دیگر مباحث مطرحشده در این بخش، تعیین زمان قابل قبول برای تداوم ارائه خدمات و بازگرداندن فعالیتها به شرایط عادی بود تا مشخص شود هر دستگاه در صورت بروز اختلال، چه میزان امکان ادامه خدمترسانی دارد و در چه بازهای باید فعالیت خود را بازیابی کند.
ضرورت توجه به بحرانهای ترکیبی
یکی دیگر از محورهای نشست، بازنگری در شیوه سناریونویسی و توجه به بحرانهایی بود که ممکن است بهصورت همزمان چند زیرساخت را درگیر کنند. در این زمینه مطرح شد که اگرچه برای رخدادهایی مانند زلزله، سیل، جنگ، سرمای شدید یا ناترازی انرژی ممکن است برنامههای جداگانهای وجود داشته باشد، اما شرایط واقعی میتواند با همزمانی چندین ریسک همراه شود.
در همین راستا، سناریویی ترکیبی شامل سرمای شدید، اختلال در شبکه گاز و برق، آسیب به زیرساختها، محدودیت ارتباطی، کاهش دسترسی به نیروی انسانی و مشکلات تأمین مالی مورد بررسی قرار گرفت. محور اصلی این بحث، ارزیابی کفایت برنامههای موجود در برابر شرایط چندلایه و مشخص کردن نیازهای احتمالی برای بازطراحی برنامههای تداوم کارکرد بود.
بررسی الزامات تداوم آبرسانی در بحرانهای کوتاهمدت و بلندمدت
تفاوت ماهیت بحرانهای کوتاهمدت و ممتد نیز در بخش دیگری از نشست مورد توجه قرار گرفت. در این چارچوب، تفاوت میان حوادث ناگهانی و شدید مانند زلزله با بحرانهایی که ممکن است برای مدت طولانی ادامه داشته باشند، از جمله شرایط جنگی، مورد بررسی قرار گرفت و بر ضرورت متناسب بودن راهکارهای تأمین اضطراری با طول و ماهیت بحران تأکید شد.
همچنین وابستگی آبرسانی به برق، خطوط انتقال، منابع تأمین و حملونقل با تانکر مورد توجه قرار گرفت و این موضوع مطرح شد که در شرایط بحرانی ممکن است هم شبکه و خطوط انتقال و هم ظرفیت آبرسانی سیار تحت تأثیر قرار گیرد. تأمین برق اضطراری برای بخشی از تأسیسات آب و استفاده از ژنراتورها نیز از دیگر موضوعات مورد بررسی بود.
همچنین ایجاد ظرفیت استفاده از آب بستهبندی در دوره اولیه بحران بهعنوان یکی از راهکارهای تأمین اضطراری مطرح شد، با این تأکید که این راهکار بهتنهایی پاسخگوی بحرانهای طولانیمدت نیست و زنجیره تولید، ذخیرهسازی و توزیع آن نیز باید در برنامهریزیها لحاظ شود.
پیشگیری و کاهش آسیبپذیری پیش از وقوع بحران
بخش دیگری از مباحث نشست به این موضوع اختصاص داشت که ارتقای تابآوری نباید صرفاً به زمان وقوع بحران محدود شود و اقدامات پیشگیرانه باید پیش از وقوع حادثه در دستور کار قرار گیرد. مدرنسازی و مقاومسازی تجهیزات و تأسیسات، بهینهسازی مصرف انرژی، آموزش نیروی انسانی و کاهش آسیبپذیری فرآیندها از جمله اقداماتی بود که در این چارچوب مورد توجه قرار گرفت.
همچنین موضوع کاهش اتلاف و گازهای حسابنشده در شبکه، تجربه شناسایی نشتیها و بهبود تجهیزات اندازهگیری و کنترل بهعنوان نمونههایی از اقدامات پیشگیرانه برای کاهش ریسک و افزایش تابآوری مطرح شد.
ارتباط ناترازیهای آب، برق و گاز
از دیگر محورهای نشست، بررسی ارتباط میان ناترازیهای آب، برق و گاز و آثار متقابل آنها بر عملکرد زیرساختها بود. در این چارچوب، افزایش همپوشانی و وابستگی میان ناترازیهای بخشهای مختلف، ضرورت هماهنگی بیشتر دستگاهها و توجه به اثر اقدامات هر بخش بر سایر حلقههای زنجیره را افزایش میدهد.
بر همین اساس، یکی از الزامات اصلی ارتقای تابآوری، شناسایی نقاطی عنوان شد که اختلال در آنها میتواند بهصورت زنجیرهای سایر خدمات حیاتی را تحت تأثیر قرار دهد.
حرکت از مباحث نظری به خروجیهای عملیاتی
در نشست همچنین بر ضرورت تبدیل مباحث تابآوری به خروجیهای عملیاتی و قابل اجرا تأکید شد. بر این اساس، مقرر شد دستورالعملها و طرحهای ابلاغی سازمان پدافند غیرعامل از طریق استانداری خراسان رضوی احصا و بررسی شود و از کارشناسان شرکتهای عضو خانه همافزایی انرژی و آب نیز درباره وضعیت موجود، ظرفیتها، چالشها و کاستیهای هر مجموعه استعلام صورت گیرد.
نتایج این بررسیها قرار است در نشستهای بعدی ارائه شود تا کاستیهای هر یک از مجموعهها، وابستگیهای متقابل و نقاط آسیبپذیر زنجیره بهصورت منسجم بررسی شود. همچنین طراحی سناریوهای مشترک و ترکیبی، تعیین نقش دستگاهها در هر سناریو و بررسی امکان اجرای مانورهای مشترک و دورمیزی بهعنوان مسیر ادامه کار مورد توجه قرار گرفت. بر اساس مباحث مطرحشده، هدف از ادامه این فرآیند، شناسایی سناریوهای محتمل، گرههای استراتژیک زنجیره تأمین انرژی و آب استان و ارائه اقدامات اصلاحی برای کاهش آسیبپذیری و افزایش تداوم کارکرد خدمات حیاتی عنوان شد.
خانه همافزایی انرژی و آب خراسان رضوی با رویکرد همافزایی بینبخشی و بهاشتراکگذاری ظرفیتهای دانشی و تجربی زنجیره آب و انرژی استان فعالیت میکند.
“`html
