پنجمین جلسه کمیته کشفرود دبیرخانه دائمی سازگاری با کمآبی خراسان رضوی با محوریت بررسی طرح تکمیل تصفیهخانه سپتاژ و ساماندهی پساب صنعتی چرمشهر، در محل خانه همافزایی انرژی و آب خراسان رضوی برگزار شد.
در این جلسه با حضور نمایندگانی از دانشگاه فردوسی مشهد، سازمان پارکها و فضای سبز شهرداری مشهد، شهرداری مشهد، شرکت آب و فاضلاب مشهد، شرکت شهرکهای صنعتی خراسان رضوی و شرکت آب منطقهای خراسان رضوی، طرح پیشنهادی شرکت شهرکهای صنعتی برای تکمیل و بهرهبرداری از تصفیهخانه سپتاژ، ساماندهی بخشی از فاضلاب منطقه و بازچرخانی پساب برای تأمین آب صنایع شهرک صنعتی مشهد ۵ بررسی شد. بر اساس طرح، خروجی تصفیهخانه چرمشهر به سپتاژ انتقالا یابد و همراه با بخشی از فاضلاب شهری تصفیه شود تا پساب نهایی برای مصارف صنعتی مورد استفاده قرار گیرد.
در این چارچوب، تصفیهخانه سپتاژ بهعنوان حلقه واسط میان مدیریت فاضلاب، کاهش بار آلودگی کشفرود و تأمین آب جایگزین برای صنعت در نظر گرفته شده است. در عین حال، اجرای طرح منوط به تعیین تکلیف ابعاد فنی، حقوقی، نهادی و اقتصادی، بهویژه تخصیص فاضلاب شهری، وضعیت حقوقی و مالی تصفیهخانه، الزامات کیفی تصفیه و مدل سرمایهگذاری و بهرهبرداری است.
انتقال فاضلاب چرمشهر به سپتاژ وابعاد دیگر طرح
مهمترین ویژگی این پیشنهاد، همزمانی چند منفعت در یک پروژه است. از یک سو، بخشی از بار فاضلابی که میتواند به کشفرود وارد شود مدیریت میشود؛ از سوی دیگر، یک پروژه نیمهتمام تعیین تکلیف شده و ظرفیت آن مورد استفاده قرار میگیرد. در کنار این دو، پساب تولیدشده بهعنوان یک منبع آب جایگزین در اختیار بخش صنعت قرار میگیرد. بنابراین طرح را نمیتوان صرفاً یک پروژه تصفیه فاضلاب دانست؛ بلکه یک مدل بالقوه برای اتصال «مدیریت فاضلاب»، «حفاظت از کشفرود» و «تأمین آب صنعت» است. مزیت دیگر، کاهش وابستگی به منابع آب متعارف برای توسعه صنعتی است. اگر بخشی از نیاز آبی شهرک صنعتی مشهد ۵ از محل پساب تأمین شود، توسعه صنعتی منطقه با فشار کمتری بر منابع آب موجود همراه خواهد بود. همچنین در صورت انتقال مستقیم و پایدار جریانهای فاضلاب به تصفیهخانه، میتوان وابستگی به روشهای پراکنده و تانکری را نیز کاهش داد.
انتقال پساب سپتاژ برای تأمین آب صنایع شهرک مشهد
انگیزه اصلی شرکت شهرکهای صنعتی از ورود به این پروژه، صرفاً تکمیل یک زیرساخت فاضلابی نیست. شهرک صنعتی مشهد ۵ بهعنوان یکی از محورهای توسعه صنعتی منطقه، در آینده به منابع آب قابل اتکا نیاز خواهد داشت و در جلسه نیز بر محدودیت منابع آب متعارف در این محدوده تأکید شد. از این منظر، استفاده از پساب تصفیهشده میتواند بخشی از نیاز آبی صنایع را تأمین کند و از افزایش فشار بر منابع آب موجود جلوگیری نماید. پیشنهاد شده است پساب تولیدشده از تصفیهخانه سپتاژ از طریق یک مسیر حدود ۱۷ کیلومتری به شهرک صنعتی مشهد ۵ منتقل شود و در صنایعی که از نظر کیفی امکان استفاده از پساب را دارند، مورد بهرهبرداری قرار گیرد.
مدیریت فاضلاب، حفاظت از کشفرود و تأمین آب صنعت در یک طرح
یکی از پایههای پیشنهاد، انتقال خروجی تصفیهخانه چرمشهر به تصفیهخانه سپتاژ است. فاصله دو تصفیهخانه حدود شش کیلومتر عنوان شده و حجم فاضلاب چرمشهر نیز حدود دو تا سه هزار مترمکعب در روز بیان شده است.
بر اساس مباحث مطرحشده، انتقال این جریان از نظر اقتصادی در مقایسه با ابعاد کلی پروژه، مانع اصلی تلقی نمیشود. اهمیت این موضوع از آن جهت است که فاضلاب چرمشهر به دلیل ماهیت صنعتی خود دارای ویژگیهایی متفاوت از فاضلاب شهری است و سپتاژ، با توجه به فرایندهای پیشبینیشده در آن، میتواند ظرفیت مناسبی برای دریافت و تصفیه این جریان داشته باشد. در ادامه، پیشنهاد شده است بخشی از فاضلاب شهری نیز به ظرفیت تصفیهخانه اضافه شود. رقم ۱۵۰ لیتر بر ثانیه در جلسه بهعنوان سناریوی مورد نظر شرکت شهرکهای صنعتی مطرح شد، اما این رقم هنوز یک ظرفیت قطعی و تضمینشده محسوب نمیشود و تحقق آن به بررسی و تعیین تکلیف موضوع تخصیص فاضلاب وابسته است. همین مسئله یکی از مهمترین نقاط تصمیمگیری پیش از ورود به مرحله سرمایهگذاری خواهد بود.
چالشها،تعیین تکلیف مالکیت، سرمایهگذاری و تخصیص فاضلاب
به نظر میرسد پیچیدهترین بخش طرح، نه فناوری تصفیه، بلکه تعیین رابطه حقوقی و مالی میان دستگاههای مختلف است. در وضعیت فعلی، شهرداری بخشی از پروژه سپتاژ را اجرا کرده و شرکت شهرکهای صنعتی پیشنهاد میکند ادامه پروژه را بر عهده بگیرد. بنابراین باید مشخص شود سرمایهگذاری انجامشده قبلی چگونه تعیین تکلیف میشود، مالکیت و بهرهبرداری پروژه پس از تکمیل با چه نهادی خواهد بود و شرکت شهرکها در مقابل سرمایهگذاری خود چه حق یا امتیازی دریافت خواهد کرد.
همچنین موضوع تخصیص فاضلاب شهری را نمیتوان صرفاً در قالب توافق میان شرکت شهرکها و شهرداری حل کرد. ارتباط این تخصیص با برنامههای شرکت آب و فاضلاب، شرکت آب منطقهای، الزامات قانونی مربوط به فاضلاب، قانون هوای پاک و ملاحظات مربوط به حقابه زیستمحیطی کشفرود باید بهصورت مستقل بررسی شود. در واقع، تخصیص فاضلاب باید قبل از نهاییکردن مدل مالی تعیین تکلیف شود؛ زیرا حجم تضمینشده فاضلاب، یکی از ورودیهای اصلی محاسبات اقتصادی پروژه است.
