در سالهای فعالیت دولت شهید آیتالله سیدابراهیم رئیسی، حوزههای انرژی و آب شاهد اجرای مجموعهای از پروژههای زیرساختی و راهبردی بودند؛ پروژههایی که در شرایط فشار تحریمها و محدودیتهای مالی، عمدتاً با اتکا به توان داخلی و ظرفیت مهندسی کشور به سرانجام رسیدند. افزایش ظرفیت تولید برق، توسعه صنعت نفت و گاز، اجرای طرحهای بزرگ آبرسانی و همچنین صدور خدمات فنی و مهندسی به کشورهای دیگر، از جمله مهمترین محورهای عملکرد این دولت در حوزه انرژی و آب به شمار میروند.
رشد تولید برق و رکوردشکنی در توسعه نیروگاهها
یکی از مهمترین شاخصهای عملکرد دولت سیزدهم در بخش انرژی، افزایش ظرفیت تولید برق کشور بود. بر اساس گزارشهای رسمی، در طول سه سال فعالیت این دولت حدود ۹ هزار و ۳۶۴ مگاوات به ظرفیت تولید برق ایران افزوده شد.
این افزایش ظرفیت شامل ۴۸ واحد نیروگاهی جدید با مجموع ظرفیت ۶ هزار و ۹۵۰ مگاوات بود. همچنین در یک سال از فعالیت این دولت، رکورد ساخت ۶ هزار مگاوات نیروگاه در کشور ثبت شد؛ رقمی که از نظر سرعت توسعه نیروگاهی در سالهای اخیر کمسابقه محسوب میشود.
در همین دوره، نرخ رشد تولید برق ایران در رتبه هفتم جهان و نخست منطقه غرب آسیا قرار گرفت که نشاندهنده روند توسعه زیرساختهای انرژی در کشور است.
تکمیل فاز ۱۱ پارس جنوبی؛ پایان یک پروژه معطلمانده
در بخش نفت و گاز نیز یکی از مهمترین تحولات، تکمیل فاز ۱۱ میدان گازی پارس جنوبی بود. این پروژه که بزرگترین طرح گازی کشور محسوب میشود، به دلیل خروج شرکتهای خارجی و تحریمها حدود دو دهه با وقفه مواجه شده بود.
با تکیه بر توان شرکتهای داخلی، این فاز سرانجام به بهرهبرداری رسید. برآوردها نشان میدهد اجرای این پروژه با اتکا به توان بومی حدود ۸۰۰ میلیون دلار صرفهجویی ارزی به همراه داشته و پروژه حدود چهار سال زودتر از زمانبندی پیشبینیشده به نتیجه رسیده است.
افزایش تولید و صادرات نفت در شرایط تحریم
در دولت شهید رئیسی، تولید نفت ایران نیز روند افزایشی قابل توجهی را تجربه کرد. طبق آمارهای منتشرشده، تولید نفت کشور با رشد بیش از ۶۰ درصدی به بیش از سه میلیون بشکه در روز رسید.
همزمان، درآمدهای نفتی کشور نیز افزایش یافت و با رشد ۲۷۴ درصدی به بیش از ۲۸ میلیارد دلار رسید؛ آن هم در شرایطی که محدودیتهای تحریمی همچنان پابرجا بود.
توسعه انرژیهای تجدیدپذیر در ایران
از دیگر محورهای سیاست انرژی در این دوره، توجه به گسترش انرژیهای تجدیدپذیر بود. برنامهریزی برای افزایش ظرفیت تولید برق از منابع تجدیدپذیر از حدود ۱۱۰۰ مگاوات به ۳۰ هزار مگاوات در دستور کار قرار گرفت.
در همین راستا، اقداماتی مانند احداث بزرگترین خط تولید پنلهای خورشیدی کشور در استان مرکزی آغاز شد که میتواند در توسعه صنعت خورشیدی ایران نقش مهمی ایفا کند.
اجرای پروژههای کلان آبرسانی در کشور
در حوزه آب نیز پروژههای متعددی با هدف افزایش دسترسی به آب شرب پایدار و بهبود مدیریت منابع آب اجرا شد.
پروژه آبرسانی غدیر؛ بزرگترین طرح آبرسانی غرب آسیا
یکی از مهمترین پروژههای آبی کشور در این دوره، پروژه آبرسانی غدیر در استان خوزستان بود. این طرح با سرمایهگذاری بیش از ۲۰ هزار میلیارد تومان و در مدت زمان کمسابقه ۱۰ ماه تکمیل شد؛ در حالی که پیش از آن سالها با توقف و کندی مواجه بود.
پروژه غدیر با ظرفیت انتقال ۲۰ مترمکعب آب در ثانیه، امکان تأمین آب شرب پایدار برای حدود ۴.۷ میلیون نفر در ۲۶ شهر و حدود ۱۶۰۰ روستای خوزستان را فراهم کرده است.
توسعه آبشیرینکنها در مناطق کمآب
از دیگر اقدامات مهم در حوزه آب، راهاندازی بزرگترین آبشیرینکن فراساحلی جهان با ظرفیت ۱۰۰ هزار مترمکعب در روز در استان سیستان و بلوچستان بود.
اجرای این پروژه باعث شد شاخص دسترسی به آب شرب در برخی مناطق این استان از کمتر از ۲۵ درصد به بیش از ۷۰ درصد افزایش یابد.
جهاد آبرسانی به روستاها
دولت سیزدهم همچنین یکی از بزرگترین طرحهای آبرسانی روستایی در جهان را با هدف تأمین آب برای ۱۰ هزار روستا آغاز کرد.
برای اجرای این طرح بیش از ۵۰ هزار میلیارد تومان اعتبار در نظر گرفته شد؛ طرحی که هدف آن ارتقای کیفیت زندگی در مناطق محروم و کاهش تنش آبی در روستاها بود.
احیای دریاچه ارومیه با پروژه انتقال آب کانیسیب
در حوزه محیط زیست نیز پروژه انتقال آب از سد کانیسیب به دریاچه ارومیه پس از سالها توقف به بهرهبرداری رسید. این پروژه یکی از مهمترین اقدامات زیرساختی برای کمک به احیای دریاچه ارومیه محسوب میشود و نقش مهمی در تأمین بخشی از حقابه این تالاب بینالمللی دارد.
صدور خدمات فنی و مهندسی ایران در پروژههای بینالمللی
یکی از محورهای مهم سیاست خارجی اقتصادی دولت شهید رئیسی، توسعه صادرات خدمات فنی و مهندسی در حوزه انرژی و آب بود.
پروژه اومااویا در سریلانکا؛ نماد دیپلماسی فنی ایران
پروژه چندمنظوره «اوما اویا» در سریلانکا نمونهای از این همکاریهاست. این پروژه سد و نیروگاه برقآبی توسط مهندسان ایرانی اجرا شد و در فروردین ۱۴۰۳ با حضور رؤسای جمهور ایران و سریلانکا افتتاح شد.
این پروژه سالانه ۲۹۰ گیگاوات ساعت برق به شبکه برق سریلانکا اضافه میکند و امکان آبیاری حدود ۴۵۰۰ هکتار زمین کشاورزی را فراهم میسازد.
اهمیت این پروژه به حدی بود که رسانههای بینالمللی از جمله واشنگتن تایمز، ساوت چاینا مورنینگ پست و الجزیره به آن پرداختند و رئیسجمهور سریلانکا نیز از توان مهندسی ایران تقدیر کرد.
ظرفیت ایران برای اجرای پروژههای انرژی و آب در جهان
بر اساس اعلام مقامات دولت سیزدهم، ایران توانایی اجرای پروژههای بزرگ برق، سدسازی، انتقال آب و زیرساختهای انرژی را در بیش از ۲۰ کشور جهان دارد. این ظرفیت میتواند در آینده به یکی از محورهای مهم دیپلماسی اقتصادی و صادرات خدمات فنی و مهندسی ایران تبدیل شود.
در مجموع، مجموعه پروژههای اجراشده در دولت شهید رئیسی نشان میدهد که توسعه زیرساختهای انرژی و آب یکی از ارکان اصلی سیاستگذاری کشور در دوره خدمت این شهید ارجمند محسوب میشود؛ حوزهای که نقش تعیینکنندهای در امنیت انرژی، توسعه اقتصادی و رفاه اجتماعی داشته و دارد.
