آتشسوزی دوباره در ارتفاعات هزارمسجد، تنها شش روز پس از حریق گسترده نخست، بار دیگر نگاهها را به یکی از ارزشمندترین زیستگاههای خراسان رضوی معطوف کرده است. تازهترین اظهارات فرماندار درگز از وقوع دومین آتشسوزی در روز پنجشنبه ۲۵ تیرماه ۱۴۰۵ حکایت دارد؛ رخدادی که در ادامه حریق گسترده جمعه ۱۹ تیرماه رخ داد. مرور روایت مسئولان و نیروهای حاضر در میدان نشان میدهد که در کنار شرایط اقلیمی، عامل انسانی، کمبود تجهیزات و دشواری دسترسی به منطقه، سه ضلع اصلی بحرانی هستند که اگر برای آن چارهای اندیشیده نشود، احتمال تکرار آن همچنان وجود خواهد داشت.
آتش دوباره به هزارمسجد رسید؛ فرماندار درگز از دومین حریق در کمتر از یک هفته خبر داد
فرماندار درگز از وقوع دومین آتشسوزی در ارتفاعات هزارمسجد طی کمتر از یک هفته خبر داد و گفت مراتع و پوشش گیاهی این منطقه مرزی میان شهرستانهای درگز و کلات، بار دیگر طعمه حریق شد.
مجتبی بزمآرا با اشاره به وقوع دوباره آتشسوزی در منطقه هزارمسجد اظهار کرد: جمعه ۱۹ تیرماه حدود ۱۰ هکتار از ارتفاعات هزارمسجد در محدوده «تخت یخچال» بر اثر بیاحتیاطی دچار آتشسوزی شد و روز پنجشنبه ۲۵ تیرماه نیز حریق دیگری در پهنهای حدود یک هکتاری از همین منطقه رخ داد که با تلاش نیروهای امدادی مهار شد.
وی با اشاره به افزایش دمای هوا و خشک شدن پوشش گیاهی منطقه افزود: در چنین شرایطی کوچکترین جرقه میتواند به وقوع آتشسوزی منجر شود.
فرماندار درگز همچنین بر ضرورت آموزش و آگاهسازی چوپانان و بهرهبرداران محلی تأکید کرد و گفت: تجربه سالهای اخیر نشان میدهد بخش قابل توجهی از حریقهای منطقه به دلیل بیاحتیاطی گردشگران در روشن کردن آتش برای تهیه چای و خاموش نکردن کامل آن رخ میدهد؛ از این رو مهمترین توصیه به گردشگران، خودداری از روشن کردن آتش در عرصههای طبیعی است.
روایت محیطزیست از نخستین حریق؛ سه ساعت عملیات برای حفاظت از زیستگاه ارزشمند ارس
آتشسوزی نخست که جمعه ۱۹ تیرماه در منطقه حفاظتشده ارس سیستان رخ داد، به گفته رئیس اداره حفاظت محیطزیست کلات، با بسیج همزمان نیروهای محیطزیست، منابع طبیعی، نیروهای مردمی و سایر دستگاهها پس از حدود سه ساعت مهار شد.
ناصر کیانیمهر گفت: به محض اطلاع از وقوع آتشسوزی، نیروهای یگان حفاظت محیطزیست به محل اعزام شدند و اولویت اصلی عملیات، جلوگیری از گسترش آتش به بخشهای حساس منطقه حفاظتشده و زیستگاه گونههای ارزشمند جانوری و درختان ارس بود.
وی با بیان اینکه بررسی میزان دقیق خسارت همچنان ادامه دارد، افزود: امسال به دلیل بارندگی مناسب، پوشش علفی منطقه رشد قابل توجهی داشت و اکنون با خشک شدن این پوشش، خطر گسترش آتش افزایش یافته است. به گفته او، آمادگی قبلی دستگاههای اجرایی و آموزشهای انجام شده باعث شد شرایط از آنچه میتوانست رخ دهد، بحرانیتر نشود.
رئیس اداره حفاظت محیطزیست کلات با اشاره به اهمیت منطقه حفاظتشده ارس سیستان تصریح کرد: این منطقه یکی از مهمترین زیستگاههای خراسان رضوی برای گونههایی مانند کل و بز، قوچ و میش، انواع پرندگان و همچنین درختان ارزشمند ارس به شمار میرود.
وی از دامداران، عشایر، گردشگران، آفرودسواران و کشاورزان خواست از هرگونه روشن کردن آتش یا سوزاندن بقایای کشاورزی خودداری کنند و در صورت مشاهده تخلفات، موضوع را از طریق سامانه ۱۵۴۰ یا اداره حفاظت محیطزیست گزارش دهند.
از دل آتش؛ «با یک گرمکن ورزشی برای مهار حریق رفتیم»
در حالی که مسئولان از عملیات هماهنگ برای مهار آتش سخن میگویند، روایت نیروهای حاضر در میدان، تصویری نزدیکتر از دشواری عملیات اطفا ارائه میدهد.
مهدی اعتباریفر، فعال محیطزیست و از نیروهای مشارکتکننده در عملیات اطفای حریق، میگوید در ساعات اولیه، مردم محلی نخستین کسانی بودند که خود را به محل حادثه رساندند.
او گفت: «در ساعات ابتدایی آتشسوزی عملاً کسی از ماجرا خبر نداشت و این اهالی روستاهای اطراف بودند که پیاده خودشان را به دل آتش رساندند. شدت وزش باد به اندازهای بود که هر درختی آتش میگرفت، دیگر امکان نزدیک شدن برای مهار آن وجود نداشت.»
اعتباریفر با اشاره به کمبود تجهیزات افزود: «امکانات کافی برای مقابله با چنین آتشسوزی گستردهای نداشتیم. ارتفاع منطقه زیاد بود و باد شدید کار را بسیار سخت کرده بود. تنها وسیلهای که همراه داشتم یک گرمکن ورزشی بود و با همان تلاش کردیم آتش را خاموش کنیم. واقعیت این است که دست خالی بودیم.»
به گفته او، اگر وزش باد شدت نداشت، وسعت خسارت به مراتب کمتر میشد. وی احتمال داد بیاحتیاطی چوپانان یا مسافران در بروز آتشسوزی نقش داشته باشد، هرچند درباره علت دقیق حادثه نمیتوان با قطعیت اظهار نظر کرد.
این فعال محیطزیست همچنین با اشاره به شدت اشتعالپذیری درختان ارس گفت: «درختان ارس با وجود سبز بودن، وقتی آتش به آنها میرسید، در کمتر از یک دقیقه میسوختند.»
اعتباریفر روند حضور نیروها را نیز تشریح کرد و افزود: در ابتدا تنها مردم محلی در محل حضور داشتند، سپس نیروهای محیطزیست، منابع طبیعی و گروههای بیشتری از درگز و کلات به عملیات پیوستند، اما بخش عمده بار اطفای حریق بر دوش مردم بود.
به گفته وی، آتش از دامنه کوه در دو مسیر به سمت بالا و پایین گسترش یافت و نیروهای حاضر ناچار شدند برای مهار آن به دو گروه تقسیم شوند. مردم با بیل و حتی شاخههای درخت ارس تلاش میکردند مسیر پیشروی آتش را متوقف کنند و در مجموع حدود ۵۰ تا ۶۰ نفر در عملیات اطفای حریق مشارکت داشتند.
مرور این سه روایت، تصویری روشن از دو آتشسوزی پیاپی در ارتفاعات هزارمسجد ارائه میدهد؛ در شرایطی که گرما، پوشش گیاهی خشک و وزش باد خطر آتشسوزی را تشدید کرده است، پیشگیری، آموزش عمومی و تقویت تجهیزات اطفای حریق، بیش از هر زمان دیگری برای حفاظت از هزارمسجد و جنگلهای ارزشمند ارس ضرورت دارد.
