طرح «افزایش تابآوری و مقابله با حملات به زیرساختها» با رویکرد آمادگی در شرایط بحران زیرساختی و اختلال در دسترسی به حاملهای انرژی در موقعیتهای جنگی، هشت اردیبهشت ۱۴۰۵ در دفتر امور اجتماعی و فرهنگی استانداری خراسان رضوی ارائه شد.
این نشست با حضور سرکار خانم منوچهری، سرپرست دفتر امور اجتماعی و فرهنگی استانداری خراسان رضوی و نمایندگان برخی سازمانهای مردمنهاد و تشکلهای فعال و توانمند استان برگزار شد. در این جلسه، چارچوبهای اجرایی طرح «افزایش تابآوری و مقابله با حملات به زیرساختها» توسط اعضای ستاد خانه همافزایی انرژی و آب تشریح شد و حاضران به بررسی ابعاد این طرح و ارائه برخی پیشنهادات برای بهبود این طرح پرداختند. طرح «افزایش تابآوری و مقابله با حملات به زیرساختها» با تکیه بر ظرفیتهای محلهمحور، نقشآفرینی مساجد و اصناف حیاتی و بهرهگیری از شبکههای اجتماعی محلی تدوین شده و مبتنی بر استانداردهای بینالمللی مدیریت بحران و اصول پدافند غیرعامل است.
هدف اصلی این طرح، تقویت آمادگی اجتماعی و سازمانی در مواجهه با اختلال احتمالی در زیرساختهای حیاتی از جمله انرژی و خدمات عمومی، کاهش آسیبهای اجتماعی ناشی از بحران و ارتقای هماهنگی میان نهادهای مردمی و دستگاههای اجرایی است. در پایان این نشست، حاضران ضمن استقبال از رویکرد مشارکتمحور طرح، آمادگی خود را برای همکاری و همافزایی در مسیر اجراییسازی آن اعلام کردند و مقرر شد ابعاد کامل این طرح وارد دستورکار پیگیریهای دفتر امور اجتماعی و فرهنگی استانداری خراسان رضوی شود.
علی طاهریزاده: مسجد میتواند هسته محلی تابآوری در بحران زیرساختی باشد
معاون اجرایی خانه همافزایی انرژی و آب در این نشست گفت: طرح مشارکتمحور افزایش تابآوری و مقابله با حملات به زیرساختها با این نگاه تدوین شده است که در شرایط بحران، مسجد بهعنوان یک «گره مرکزی شبکه اجتماعی محله» بتواند نقش مؤثری در حفظ انسجام اجتماعی، تداوم خدمات ضروری و پشتیبانی محلی ایفا کند.
علی طاهریزاده با اشاره به محتوای این طرح اظهار کرد: در این الگو، هدف اصلی صرفاً مقابله فنی با اختلالات زیرساختی نیست، بلکه کاهش تنش اجتماعی، حفظ آرامش محله، استمرار خدمترسانی و ارتقای تابآوری محلی از مسیر راهکارهای مشارکتی و قابل اجرا دنبال میشود.
وی افزود: در این طرح، جلوگیری از اختلال در فعالیت اصناف ضروری، توانمندسازی مسجد بهعنوان مرکز فرماندهی و پشتیبانی محله در بحران، ایجاد آمادگی در لایههای مختلف فنی، اجتماعی و مدیریتی برای پاسخگویی در ۷۲ ساعت نخست بحران، و نیز ترویج استفاده از برق اضطراری مناسب و ایمن برای مساجد و اصناف، از جمله محورهای اصلی تعریف شده است.
معاون اجرایی خانه همافزایی انرژی و آب ادامه داد: بر اساس این طرح، دامنه کاربرد تنها به یک دستگاه یا یک خدمت خاص محدود نیست، بلکه مجموعهای از مسجد، اصناف حیاتی محله، مدیریت شهری و دستگاههای خدماترسان را دربرمیگیرد تا در شرایط قطع یا اختلال طولانیمدت برق، آب، گاز یا سوخت، امکان حفظ زنجیره خدمترسانی در سطح محله فراهم شود.
طاهریزاده با بیان اینکه در این مدل، تابآوری محله به معنای توان سازگاری و ادامه خدمترسانی با اتکا به منابع داخلی تعریف شده است، گفت: مسجد در این چارچوب فقط یک فضای مذهبی نیست، بلکه میتواند محل هدایت، پناه، اطلاعرسانی، توزیع کمک، آرامشبخشی اجتماعی و هماهنگی میان اصناف و مردم باشد.
وی گفت: در بخش تبیین ساختار اجرایی طرح، برای امام جماعت و هیأت امنای مسجد نقش هدایت و هماهنگی اجتماعی محله، برای بسیج محله نقش شناسایی متخصصان محلی و سازماندهی نیروهای داوطلب، و برای مردم و شهروندان نقش مشارکت در حفظ آمادگی محله و همکاری در کاهش فشار بر شبکه خدمات محلی تعریف شده است.
معاون اجرایی خانه همافزایی انرژی و آب افزود: همچنین در این طرح، اصناف حیاتی و ضروری مانند نانوایی، قصابی، بقالی، سوپرمارکت، داروخانه و درمانگاه بهعنوان حلقههای کلیدی تأمین نیازهای مستقیم مردم دیده شدهاند و در لایه دوم نیز برخی واحدهای پشتیبان صنعتی و خدماتی برای حفظ تداوم کارکرد این اصناف مورد توجه قرار گرفتهاند.
طاهریزاده با اشاره به جایگاه دستگاههای اجرایی و نهادهای عمومی در این مدل گفت: شهرداری منطقه، دستگاههای اجرایی و خدماترسان در حوزه برق، آب، گاز و بهداشت، استانداری، مدیریت بحران، پدافند غیرعامل و نیز نیروهای انتظامی، هر یک مسئولیتهایی در پشتیبانی لجستیکی، تأمین امنیت، رفع موانع شهری، حمایت از نقاط حیاتی محله و تسریع بازگشت خدمات بر عهده دارند.
وی با تأکید بر اهمیت تأمین برق اضطراری برای مساجد تصریح کرد: یکی از نکات کلیدی این طرح، افزایش سطح تابآوری مساجد در زمان بروز بحران است؛ زیرا مسجد برای ایفای نقش محلی خود باید به تجهیزات ضروری، سامانههای ارتباطی و منابع برق اضطراری مجهز باشد تا بدون وابستگی کامل به شبکه بیرونی بتواند در زمان اختلال، بهعنوان یک نقطه پایدار برای مدیریت و پشتیبانی محلی عمل کند.
معاون اجرایی خانه همافزایی انرژی و آب خاطرنشان کرد: در این طرح، برای تأمین برق اضطراری، گزینههایی مانند باتری و اینورتر، پاوراستیشن، ژنراتور کمصدا با توان متناسب و سامانه خورشیدی مورد توجه قرار گرفته و در کنار آن، رعایت ملاحظات ایمنی مانند جانمایی مناسب تجهیزات، مسیر امن کابلکشی و دوری از فضاهای بسته برای استقرار ژنراتور نیز مورد تأکید قرار گرفته است.
طاهریزاده در پایان گفت: این طرح تلاش میکند با پیوند دادن ظرفیتهای مردمی، محلی و نهادی، الگوی عملیاتی و بومی برای مدیریت بحرانهای ناشی از اختلال در زیرساختهای حیاتی ارائه دهد؛ الگویی که از سطح محله آغاز میشود و میتواند به تقویت انسجام اجتماعی و ارتقای آمادگی عمومی در برابر بحران منجر شود.
مدیرعامل خانه همافزایی: تابآوری محلات بدون مشارکت مردم، اصناف و مساجد پایدار نمیماند
مدیرعامل خانه همافزایی انرژی و آب در تبیین اهداف این طرح در این نشست گفت: طرح مشارکتمحور افزایش تابآوری و مقابله با حملات به زیرساختها با هدف ایجاد آمادگی عملیاتی در سطح محلات، اصناف ضروری و مراکز خدماتی تدوین شده و میتواند در شرایط بحران نقش تعیینکنندهای در حفظ خدمات حیاتی مردم ایفا کند.
محمدرضا فلفلانی با اشاره به محتوای این طرح اظهار کرد: در شرایطی که احتمال اختلال گسترده در زیرساختهای پایه همچون برق، آب، گاز و سوخت وجود دارد، لازم است سازوکاری مردمی و محلهمحور برای تداوم خدمات ضروری شکل بگیرد. وی تأکید کرد که محله، اصناف حیاتی و مسجد سه رکن اصلی تابآوری اجتماعی در برابر بحرانهای زیرساختی هستند.
وی افزود: اهداف این طرح شامل کاهش تنش اجتماعی، جلوگیری از اختلال در فعالیتهای اصناف ضروری مانند نانوایی، قصابی، فروشگاهها و داروخانهها، و توانمندسازی مسجد بهعنوان مرکز فرماندهی محله در بحران است. در این مدل، نقش اصناف حیاتی در تداوم تأمین غذا، دارو، آب شرب، نان، مواد سوختی و خدمات پزشکی بسیار برجسته است.
فلفلانی با بیان اینکه حفظ زنجیره خدمترسانی محلی بدون مشارکت مردم و سازمانهای داوطلب ممکن نیست، گفت: در این طرح نقش مردمی اعم از بسیج محله، هیأت امنای مسجد، گروههای داوطلب و ساکنان در کنار دستگاههای اجرایی تعریف شده تا بتوان همافزایی لازم برای پاسخگویی در ۷۲ ساعت ابتدایی بحران را ایجاد کرد.
مدیرعامل خانه همافزایی انرژی و آب توضیح داد: در حوزه انرژی و خدمات حیاتی، یکی از مهمترین بخشهای طرح، ایجاد آمادگی برای تأمین برق اضطراری در مساجد و اصناف خدماتی است تا این نقاط در شرایط قطع برق بتوانند به فعالیت حیاتی خود ادامه دهند. وی با اشاره به اینفوگرافیهای طرح افزود: برای هر صنف نیازسنجی دقیق انجام شده و راهکارهایی شامل استفاده از باتری و اینورتر، پاوراستیشن، ژنراتور کمصدا و سامانه خورشیدی ارائه شده است.
او با تأکید بر اهمیت حمایت نهادی گفت: در این طرح، برای شهرداریها، دستگاههای خدماترسان (برق، آب، گاز)، شبکه بهداشت، مدیریت بحران و پدافند غیرعامل، مسئولیتهایی در زمینه تأمین امنیت محله، تسهیل حملونقل عمومی، مدیریت سوخت، رفع موانع شهری و پشتیبانی لجستیکی تعیین شده است.
فلفلانی با اشاره به بخش تخصصی طرح گفت: در پیوست سند، فهرست دستورالعملهای عملیاتی، چکلیستهای تخصصی بخشهای مختلف و استانداردهای بینالمللی مدیریت ریسک، تداوم کسبوکار و سامانه فرماندهی حادثه ارائه شده تا دستگاهها بتوانند قبل از بحران، تقسیمکار دقیق و متناسبی را انجام دهند.
وی افزود: در شرایط افزایش احتمال حملات سایبری، فیزیکی یا جنگی علیه زیرساختها، این سند کمک میکند نقش هر نهاد، صنف و مرکز خدماتی بهصورت شفاف مشخص شود و محلات بتوانند در برابر اختلالات طولانیمدت پایدار بمانند.
مدیرعامل خانه همافزایی انرژی و آب در پایان گفت: «این طرح یک چارچوب بومی، عملیاتی و قابل اجراست که بر پایه ظرفیت مردم، اصناف، مساجد و دستگاههای خدماترسان طراحی شده و میتواند الگوی مناسبی برای تابآوری محلات در سراسر کشور باشد.»
