همزمان با موقعیت ویژه جغرافیایی و سیاسی خراسان رضوی در مواجهه با جنگ رمضان که منجر به مصون ماندن این استان از تبعات جنگ شد، دشمن شروع به تهدید برای حمله به نیروگاههای ایران در سطح کشور کرد و البته بخشی از نیروگاهها نیز آسیب دید؛ ولی این آسیب نتوانست تولید برق شبکه را مختل کند. از طرفی خراسان رضوی نیز همچنان به عنوان یک استان پشتیبان، به فعالیتهای سابق خود در حوزه توسعه شبکه برق خورشیدی ادامه داده و پیشرفت پروژههای نیروگاهی خود را در همین روزهای جنگ هم پیگیری کرده است؛ همانگونه که به تازگی ۱۲مگاوات دیگر از طریق شهرستان بردسکن به شبکه تولید برق استان افزوده شد. در ادامه در گفتوگو با کارشناسان دولتی و بخش خصوصی این ظرفیت را بررسی میکنیم.
اضافه شدن افزون بر ۷۰مگاوات نیروگاه با سرمایه بخش خصوصی تا زمان پیک مصرف
مدیرعامل شرکت توزیع نیروی برق استان خراسان رضوی در گفتوگو با طوس در این باره میگوید: براساس برنامهریزی صورتگرفته از ۲۲ بهمن تا زمان شروع پیک مصرف برق در ابتدای تیر قرار است ۹۰مگاوات انرژی خورشیدی به شبکه توزیع برق استان اضافه شود و طبق افتتاحی که در ایام نوروز در بخش انابد بردسکن داشتیم، ۱۲مگاوات از این ۹۰ مگاوات به شبکه اضافه و وارد مدار تولید شد.
علیرضا خدابنده ادامه میدهد: بقیه ۱۲ تا ۹۰مگاوات، حدود ۸۷درصد پیشرفت فیزیکی داشته و در اکثر شهرستانهای استان پراکنده هستند. از مجموع ۹۰ مگاوات برنامهریزی شده، ۲۵مگاوات در مرکز، ۳۹ مگاوات در منطقه غرب و ۵/۱۳ مگاوات در شهرستانهای شرقی ساخته میشود.
وی با بیان اینکه این ۱۲ مگاوات، چهار واحد سه مگاواتی هستند، میافزاید: اعتبار این ۱۲ مگاوات از محل صندوق توسعه ملی تأمین و به میزان ۵۶۰میلیارد تومان هزینه شده است. بقیه ۱۲ تا ۹۰مگاوات نیز که در حال ساخت هستند، همگی اعتبارات شخصی و غیر دولتیاند.
در حال حاضر حدود ۶هزار نیروگاه تجدیدپذیر در سطح استان فعال است
مدیر دفتر بازار برق شرکت توزیع خراسان رضوی نیز در این زمینه تصریح میکند: در حال حاضر حدود ۶هزار نیروگاه تجدیدپذیر در سطح استان فعال است که پیشبینی میشود این تعداد تا پایان تیر ماه به ۷هزار نیروگاه افزایش یابد.
مهدی مرزبانی با اشاره به ویژگیهای منحصر بهفرد توسعه نیروگاههای تجدیدپذیر در استان میگوید: خراسان رضوی در حوزه نیروگاههای خورشیدی بخش کشاورزی در کشور پیشتاز است؛ در حال حاضر ۱۱هزار حلقه چاه کشاورزی در استان وجود دارد و تلاش میکنیم تمام این چاهها به برق خورشیدی مجهز شوند. هماکنون حدود ۵۵ مگاوات ظرفیت تجدیدپذیر در بخش کشاورزی ایجاد شده و این اتفاق با مشارکت حدود ۳۰هزار کشاورز و بهرهبرداری از ۸۰۰ حلقه چاه کشاورزی رقم خورده است.
چرا توسعه تجدیدپذیرهای کوچکمقیاس در زمان بحران اهمیت دوچندان دارد؟
معاون اجرایی خانه همافزایی انرژی و آب نیز در همین راستا معتقد است، در شرایطی که ساختارهای انرژی ایران و منطقه تبدیل به یکی از ابزارهای مهم تهدید طرفین شده، توسعه نیروگاههای تجدیدپذیر اعم از خورشیدی، بادی و زیستتوده کوچک و متوسط به یکی از اصلیترین راهبردهای افزایش تابآوری شبکه برق تبدیل شده است.
علی طاهریزاده ادامه میدهد: شبکههای برق متمرکز، هرچند کارآمد و اقتصادی هستند؛ اما یک نقطه ضعف ذاتی دارند؛ اگر بخشهای کلیدی آنها دچار اختلال شود، دامنه خاموشیها بسیار گسترده خواهد بود. همین موضوع سبب شده مدلهای تولید پراکنده و نیروگاههای تجدیدپذیر کوچکمقیاس نقش مهمی در مدیریت ریسک شبکه پیدا کنند. برخلاف نیروگاههای بزرگ حرارتی یا پستهای فوق توزیع که اهداف جذابی برای حملات زیرساختی محسوب میشوند، نیروگاههای کوچک خورشیدی یا بادی از دیدگاه تهدید، ارزش تخریب بسیار پایینی دارند.
به گفته وی، پراکندگی جغرافیایی، ظرفیت محدود و اثر نقطهای آنها موجب میشود حتی در صورت آسیب به یکی از این واحدها، هیچ اختلال قابلتوجهی در شبکه سراسری ایجاد نشود. در واقع، منطق پدافند غیرعامل دقیقاً همین است؛ تولید انرژی تا حد ممکن از حالت متمرکز خارج و در سطح کشور توزیع شود تا شبکه از حالت «آسیبپذیر نقطهای» بیرون بیاید.
پراکندگی تولید؛ از کاهش ریسک تا افزایش پایداری عملیاتی
معاون اجرایی خانه همافزایی انرژی و آب با بیان اینکه قدرت اصلی نیروگاههای کوچکمقیاس در این است که تولید برق را از چند نقطه بزرگ به دهها و صدها نقطه مستقل تقسیم میکنند، تأکید میکند: هر واحد کوچک تجدیدپذیر، بخشی از بار شبکه را برمیدارد و در زمان بحران مانند یک تکیهگاه محلی عمل میکند. همین ساختار ساده سبب میشود اختلالات بهجای گسترش، مهار شوند و شبکه سریعتر به وضعیت پایدار برگردد. از منظر پدافند غیرعامل هم این پراکندگی موجب میشود آسیبپذیری نقطهای شبکه بهطور چشمگیری کاهش یابد.
به گفته طاهریزاده، هرچه تعداد این واحدهای مستقل زیادتر باشد، شبکه با لایههای بیشتری از پشتیبانی مواجه میشود. اگر در آینده صنایع و شهرکها این پراکندگی را با سامانههای مدیریتی و کنترلی پیشرفتهتر ترکیب کنند، سطح پایداری و خوداتکایی آنها بهمراتب بالاتر خواهد رفت؛ اما حتی در وضعیت فعلی نیز همین گسترش واحدهای کوچک تجدیدپذیر، نقش مهمی در کاهش ریسک شبکه و افزایش امنیت انرژی ایفا میکند.
تسریع سرمایهگذاری در تجدیدپذیرها؛ تصمیمی آیندهساز و هوشمندانه
وی با اشاره به اینکه شتابگرفتن ساخت نیروگاههای تجدیدپذیر در دوره جنگ و پساجنگ، اقدامی ارزشمند و آیندهنگرانه است که باید در بخشهای دولتی و خصوصی با همان سرعت ادامه یابد، میافزاید: افزایش ظرفیت منابع پراکنده، وابستگی به تولید متمرکز و انرژی فسیلی را کاهش داده و در زمان بحران، لایههای بیشتری از پشتیبانی را برای شبکه فراهم میکند. هرچه این توسعه گستردهتر شود، فشار بر زیرساختهای حیاتی کمتر شده و چرخه زندگی مردم بدون اختلال ادامه خواهد یافت. استمرار این روند، یکی از مطمئنترین مسیرها برای تقویت پایداری و امنیت انرژی در سالهای پیش رو است.
امنیت انرژی؛ عامل تازهوارد در محاسبات اقتصادی ساخت نیروگاه
معاون اجرایی خانه همافزایی انرژی و آب با بیان اینکه تا چند سال پیش، توجیه اقتصادی نیروگاههای تجدیدپذیر بر پایه قیمت برق، هزینه سرمایهگذاری و دوره بازگشت سرمایه محاسبه میشد، ادامه میدهد: اما امروز یک متغیر جدید وارد معادله شده که همان امنیت انرژی است. افزایش تنشهای منطقهای و ریسکهای ژئوپلیتیکی سبب شده صنایع و حتی واحدهای کوچک بدانند که قطع برق، تنها یک اتفاق لحظهای نیست؛ بلکه میتواند ساختار تولید و سرمایه انسانی را با اختلال جدی مواجه کند. از این پس در محاسبات اقتصادی ایجاد نیروگاه تجدیدپذیر، متغیر ارزش تداوم فعالیت نیز در نظر گرفته شود. برق پایداری که در زمان بحران تأمین میشود، معادل حفظ چرخه تولید است و این مزیت را نمیتوان با فرمولهای ساده قیمت برق و دوره بازگشت سرمایه توضیح داد. این نگاه تازه، موجب تغییر سیاستگذاری در بسیاری از کشورها شده و در ایران نیز باید بهتدریج وارد فرهنگ سرمایهگذاری صنعتی شود.
صنایع باید خود را برای شرایط پیچیده و حساس آماده کنند
طاهریزاده با بیان اینکه موضوع اصلی در برنامهریزی صنایع برای آینده، تنها تولید برق با هزینه مقرونبصرفه نیست؛ بلکه حفظ استمرار تولید و جلوگیری از توقف فعالیتهاست، تصریح میکند: به همین دلیل، بسیاری از کارخانهها و واحدهای تولیدی و صنفی که پیشتر نیروگاه خورشیدی ساختهاند، همچنان باید با بهروزرسانی و توسعه مداوم تجهیزات خود؛ بهویژه ارتقای اینورترهای معمولی به نسخههای هیبریدی، تأمین برق اضطراری را در شرایط حساس تضمین کنند. ارتقای تجهیزات، افزودن سامانههای ذخیره انرژی و اصلاح معماری نیروگاه بهگونهای که در زمان اختلال شبکه بتواند بارهای حیاتی کارخانه را پوشش دهد، مرحله تازهای از توسعه است که باید بهصورت جدی در دستور کار صنایع قرار گیرد.
وی با اشاره به بهترین راهکار برای واحدهایی که هنوز وارد این مسیر نشدهاند، میافزاید: ابتدا مصارف حیاتی و بخشهای اولویتدار خود را شناسایی کنند؛ بخشهایی که توقف آنها مساوی است با توقف کامل چرخه تولید. طراحی یک سیستم برق اضطراری تجدیدپذیر برای این نقاط حیاتی، به صنایع امکان میدهد در زمان بحران چرخ تولید کاملاً متوقف نشود. پس از آن نیز میتوان ظرفیت نیروگاهها را مرحله به مرحله افزایش داد تا به سطح مطلوب خوداتکایی برسند.
معاون اجرایی خانه همافزایی انرژی و آب بیان میکند: صنعتی که بتواند برق پایدار داشته باشد، حتی در سختترین شرایط، از خطر توقف کامل تولید، زیانهای عدمالنفع، از دست دادن نیروهای متخصص و آسیب به اعتبار برند دور میماند. مزیت اصلی نیروگاههای تجدیدپذیر در حوزه صنعت، همین توانایی حفظ پایداری است. سیستمهای پراکنده و مستقل، ریسک را تقسیم میکنند، قدرت بازیابی را بالا میبرند و اجازه نمیدهند یک اختلال خارجی کل ساختار تولید را زمینگیر کند.
پدافند غیرعاملِ خردهنیروگاهی
به گمان کارشناسان، خُردهنیروگاهها میتوانند دست بالای خراسان رضوی در حوزه نیروگاهی باشند و اگر پس از این نیز دشمنی خواست ایران را با نیروگاههایش تهدید کند، داشتن همین نیروگاههای خرد میتواند او را از تصمیمش منصرف کند. در واقع خردهنیروگاهی خود به نوعی پدافند غیرعامل محسوب میشود که میتواند نیاز ما به پدافند عامل را نیز رفع کند و به کاهش هزینهها در این زمینه هم بینجامد.
