«طرح مردمی و مشارکتمحور مقابله با حملات به زیرساختهای انرژی و آب» با ابتکار خانه همافزایی انرژی و آب و با هدف افزایش تابآوری اجتماعی در برابر اختلالات احتمالی در شبکههای حیاتی برق، گاز و سوخت در خراسان رضوی تدوین و ارائه شد.
این طرح در پی نشست برگزار شده با حضور استاندار خراسان رضوی و با مشارکت دستگاههای اجرایی مرتبط در حوزه انرژی و مدیریت بحران تهیه شده و تلاش دارد با تکیه بر ظرفیتهای مردمی، سازوکارهای عملی برای مدیریت پیامدهای اجتماعی و خدماتی اختلال در زیرساختهای حیاتی را در سطح محلهها طراحی کند.
علی طاهری زاده معاون اجرایی خانه همافزایی انرژی و آب با تشریح ابعاد این طرح گفت:«در این طرح بر نقش «همافزایی میان دستگاههای اجرایی و مردم» بهعنوان یکی از مهمترین عوامل افزایش تابآوری اجتماعی تأکید شده و مشارکت نهادهای محلی، مساجد، بسیج و سازمانهای مردمنهاد بهعنوان محور اجرای برنامههای آمادگی و مدیریت بحران مورد توجه قرار گرفته است.»
وی افزود:«بر اساس چارچوب پیشبینی شده در این سند، پاسخ به بحرانهای ناشی از حمله یا اختلال در زیرساختهای انرژی در سه سطح طراحی شده است؛ نخست پاسخ فنی و تخصصی برای بازسازی و راهاندازی مجدد زیرساختها، دوم مدیریت اجتماعی در سطح محله برای کاهش تنش و ساماندهی رفتار عمومی، و سوم مدیریت اطلاعرسانی و هماهنگی میان دستگاههای اجرایی.»
این پژوهشگر حوزه انرژی و آب تصریح کرد:«در سطح محله، مسجد بهعنوان محور هماهنگی اجتماعی در نظر گرفته شده و نقشهایی مشخص برای امام جماعت یا هیئت امنای مسجد، بسیج محله و شهرداری منطقه تعریف شده است. در این چارچوب، مسجد میتواند به مرکز اطلاعرسانی، هماهنگی خدمات مردمی و ساماندهی نیروهای داوطلب تبدیل شود، بسیج محله مسئول سازماندهی نیروهای مردمی و شناسایی ظرفیتهای تخصصی در محله خواهد بود و شهرداری منطقه نیز وظیفه پشتیبانی خدماتی و لجستیکی را بر عهده دارد.»
در بخش دیگری از این طرح، سناریوهای احتمالی اختلال در زیرساختهای برق مورد بررسی قرار گرفته است. در این بخش به پیامدهایی مانند خاموشی گسترده یا منطقهای، اختلال در شبکههای ارتباطی، توقف برخی خدمات شهری، اختلال در فعالیت پمپبنزینها و خدمات بانکی، فساد مواد غذایی در یخچالها و افزایش اضطراب اجتماعی اشاره شده است.
برای کاهش پیامدهای چنین شرایطی، تجهیز مساجد به امکانات اضطراری مانند چراغهای روشنایی مستقل، پاوربانک، شارژرهای چندگانه، رادیوی باتریدار، اقلام کمکهای اولیه، بلندگوهای مستقل و در برخی موارد موتور برق کوچک پیشنهاد شده است. همچنین تشکیل تیمهای محلهای برای اطلاعرسانی، امدادرسانی اولیه و پشتیبانی از سالمندان و افراد آسیبپذیر از جمله اقدامات پیشبینی شده در این طرح است.
در حوزه گاز نیز سناریوهایی همچون افت فشار یا قطع گاز و پیامدهای ناشی از آن مانند اختلال در گرمایش منازل، مشکلات پختوپز و افزایش فشار بر شبکه برق مورد توجه قرار گرفته است. در این بخش پیشنهاد شده است که مساجد بهعنوان مراکز پشتیبانی محلهای برای تأمین گرما و پخت غذا در شرایط اضطراری آماده شوند و امکان ایجاد آشپزخانههای محلهای و استفاده از سوختهای جایگزین در صورت نیاز فراهم شود.
معاون اجرایی خانه همافزایی انرژی و آب در این باره گفت:«در بخش مربوط به سوخت نیز پیامدهای احتمالی آسیب به پالایشگاهها، مخازن سوخت، تانکرهای حمل سوخت و جایگاههای عرضه سوخت بررسی شده است. در این سناریوها احتمال بروز کمبود سوخت، ازدحام در جایگاهها، اختلال در حملونقل و افزایش فشار روانی اجتماعی مورد توجه قرار گرفته و برای مدیریت این شرایط، اقداماتی همچون اطلاعرسانی دقیق، مدیریت مصرف سوخت، استفاده بیشتر از حملونقل عمومی، ساماندهی صفهای سوختگیری و ایجاد سرویسهای محلهای حملونقل پیشنهاد شده است.»
طاهری زاده با بیان برنامه این طرح برای ساعات حساس پس از حملات تصریح کرد:«یکی از بخشهای مهم این طرح، برنامهریزی برای «۷۲ ساعت نخست بحران» است؛ دورهای که بهعنوان حساسترین مرحله مدیریت بحران شناخته میشود. در این بازه زمانی بر اطلاعرسانی شفاف، مدیریت مصرف انرژی، سازماندهی نیروهای داوطلب، حمایت از سالمندان و خانوادههای آسیبپذیر، ساماندهی تردد شهری و تقویت همبستگی اجتماعی در سطح محلهها تأکید شده است.»
او در پایان گفت:«در این چارچوب، مساجد میتوانند به پایگاه هماهنگی خدمات محلهای تبدیل شوند و با کمک شبکههای مردمی و نهادهای محلی، در مدیریت اولیه بحران و کاهش اضطراب اجتماعی نقشآفرینی کنند. افزایش آمادگی اجتماعی در کنار توان فنی دستگاههای اجرایی میتواند تابآوری شهرها را در برابر اختلالات زیرساختی افزایش دهد و موجب شود جامعه در مواجهه با بحرانهای احتمالی، از ظرفیتهای مردمی و محلهای برای عبور از شرایط دشوار بهره بگیرد.»
این پیشنویس با هدف بررسی کارشناسی و تکمیل نهایی در اختیار مجموعهای از نهادهای اجرایی، تشکلهای مردمی و مساجد قرار گرفته تا پس از دریافت پیشنهادها و اصلاحات لازم، بهعنوان الگویی برای ارتقای تابآوری اجتماعی در حوزه انرژی و خدمات حیاتی در استان خراسان رضوی مورد استفاده قرار گیرد.
